Current track

Title

Artist

Current show

Current show

Background

Γενοκτονια των Ποντιων – Ημερα μνημης η 19η Μαιου

Written by on 19/05/2020

Η γενοκτονία του ποντιακού ελληνισμού – που από το 1994 αναγνωρίζεται επισήμως από την ελληνική πολιτεία με την ανακήρυξη της 19ης Μαΐου, ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου – αναφέρεται στα βίαια, μαζικά, φονικά γεγονότα, της δεύτερης και της αρχής της τρίτης δεκαετίας του 20αι., που συνέβησαν στην καταρρέουσα τότε Οθωμανική Αυτοκρατορία, μέχρι τη δημιουργία του σύγχρονου τουρκικού κράτους, τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα τη φυσική εξόντωση, τον αφανισμό, τον εκτοπισμό και την εκρίζωση εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων του Πόντου από τις πατρογονικές τους εστίες.

Τα γεγονότα αυτά πυροδοτήθηκαν από την σταδιακά αυξανόμενη ανάδυση και εντεινόμενη επίδραση του τουρκικού εθνικισμού στην πολυεθνική Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο οποίος προς τα τέλη της πρώτης δεκαετίας του προηγούμενου αιώνα κατέστη κυρίαρχη ιδεολογία, αναλαμβάνοντας δια των πολιτικών εκφραστών του, την εξουσία και τον έλεγχο της αυτοκρατορίας.

Η ανάληψη της εξουσίας από τους Νεότουρκους το 1908 στην Οθωμανική Θεσσαλονίκη θεωρείται η απαρχή του για τους «συστηματικούς» και «οργανωμένους» – όπως υποστηρίζουν σύγχρονοι ιστορικοί και ερευνητές – διωγμούς, εξαντλητικές πορείες εξόντωσης, εγκλεισμούς σε τάγματα καταναγκαστικής εργασίας, λεηλασίες, βιαιότητες, σε βάρος όλων των χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής. Όπως επισημαίνουν, οι ίδιοι, οι ωμότητες αυτές πραγματοποιήθηκαν σε διαφορετικούς χρόνους και τόπους και σε διάφορες φάσεις, μέσα στη δεκαετία 1913-1923 και μέσα σε εμπόλεμες συνθήκες, αλλά και σε ειρηνικά μεσοδιαστήματα, στο χώρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Η πλειοψηφία των Ποντίων ήταν μορφωμένοι, μεσαίας τάξης χριστιανοί που ήταν οικονομικοί ηγέτες στις κοινότητές τους. Κάθε ένα από αυτά τα χαρακτηριστικά εξόργισε τους Οθωμανούς που ανήκαν στο κίνημα των Νέων Τούρκων.

Οι εθνικιστές ξεκίνησαν σύντομα μια εκστρατεία για την Τουρκικοποίηση της περιοχής. Οι Τούρκοι, με το πρόσχημα της «εθνικής ασφάλειας», εκτόπισαν το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού πληθυσμού καίγοντας ολόκληρα χωριά, είτε σκοτώνοντας αυτούς που αντιστάθηκαν είτε κυνηγώντας τα από τα προγονικά τους εδάφη.

Στους άνδρες που εκτοπίστηκαν τότε δόθηκαν δύο επιλογές: Είτε να ενταχθούν στον τουρκικό στρατό είτε να πάνε βίαια στα λεγόμενα τάγματα εργασίας. Το πρώτο σήμαινε την παραίτηση της καταγωγής και της θρησκείας τους – και το δεύτερο σήμαινε σχεδόν σίγουρο θάνατο. Όσοι εντάχθηκαν στα τάγματα εργασίας βρέθηκαν σύντομα να αποστέλλονται στην αφιλόξενη ενδοχώρα της Μικράς Ασίας.

Εκεί, αναγκάστηκαν να εργαστούν σε λατομεία, ορυχεία και οδοποιία υπό τις πιο φρικτές συνθήκες που μπορούσαν να φανταστούν. Οι περισσότεροι από αυτούς τελικά θα πέθαιναν από πείνα, ηλιακή ακτινοβολία ή διάφορες ασθένειες.

Το έτος 1915 είδε τη γενοκτονία των Αρμενίων, που ήταν επίσης Χριστιανοί. Εκατοντάδες χιλιάδες Αρμένιοι εκδιώχθηκαν από τα σπίτια τους, αναγκάστηκαν να βαδίσουν μέσα από την έρημο – και ορισμένοι βρήκαν φρικτό θάνατο – όλοι θύματα της οργής των Τούρκων εθνικιστών.

Το 1919 ο Ελληνικός Στρατός, μαζί με τους Αρμένιους, προσπάθησαν να δημιουργήσουν ένα αυτόνομο Ελληνο-Αρμενικό κράτος στην περιοχή όπου το Αρμενικό στοιχείο ήταν ισχυρό. Οι Τούρκοι δεν θα το επέτρεπαν και αυτό δυστυχώς ήταν που τους έδωσε την δικαιολογία για να εξοντώσουν ολόκληρο τον χριστιανικό πληθυσμό της περιοχής.

Στις 19 Μαΐου 1919, ο Κεμάλ Ατατούρκ, ο ηγέτης των εθνικιστών, έφτασε στο Σαμσούν για να ξεκινήσει τη δεύτερη, ακόμη πιο βάναυση φάση της γενοκτονίας του Πόντου. Και το έκανε με την καθοδήγηση Γερμανών και Σοβιετικών συμβούλων. Μέχρι την εποχή της Μικρασιατικής Καταστροφής του 1922, ο αριθμός των Πόντιων που πέθαναν είχε ξεπεράσει τις 200.000. Μερικοί ιστορικοί έθεσαν τον αριθμό σε 353.000.

Εκείνοι που διέφυγαν από το τουρκικό σπαθί έφυγαν ως πρόσφυγες στη νότια Ρωσία και έκαναν τα νέα τους σπίτια εκεί. Μετά το τέλος του Ελληνοτουρκικού Πολέμου (1919-1922), οι περισσότεροι από τους Πόντιους Έλληνες που έμεναν στην οθωμανική γη μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα υπό τους όρους της Ανταλλαγής Πληθυσμού του 1923 μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Ο αριθμός τους εκτιμάται σε 400.000.

Στις 24 Φεβρουαρίου 1994, το ελληνικό κοινοβούλιο ψήφισε ομόφωνα υπέρ της επίσημης αναγνώρισης της γενοκτονίας του Πόντου και καθιέρωσε την 19η Μαΐου ως επίσημη ημέρα μνήμης για την αγριότητα.